Δημοσιεύτηκαν πρόσφατα από τον ΟΣΔΕΛ στοιχεία για το ποια βιβλία δανείζονται περισσότερο από τις ελληνικές δημόσιες και δημοτικές βιβλιοθήκες. Τα στοιχεία χωρίζονται σε επτά κατηγορίες. Στην πρώτη από αυτές παρουσιάζονται οι πενήντα τίτλοι με τους περισσότερους δανεισμούς για τα έτη 2023-2024. Οι πρώτες έξι θέσεις ανήκουν σε βιβλία της Λένας Μαντά και της Ρένας Ρώσση- Ζαΐρη, ενώ ακολουθούν τίτλοι «εύκολης» λογοτεχνίας και παιδικά και εφηβικά πολυδιαβασμένα.

Όσοι εργαζόμαστε σε λαϊκές βιβλιοθήκες, σίγουρα δεν εκπλαγήκαμε από τα αποτελέσματα. Με μικρές διαφοροποιήσεις αυτά είναι τα βιβλία που κινούνται περισσότερο μέσω του δανεισμού. Υποθέτω ότι και όσοι παρακολουθούν τα ευπώλητα των εκδοτικών οίκων και των μεγάλων πολυκαταστημάτων ή βιβλιοπωλείων περίμεναν τα ίδια αποτελέσματα.

Εκδήλωση στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ραψάνης

Παρόλα αυτά, αρκετοί -θεωρητικοί του βιβλίου και της ανάγνωσης και όχι άνθρωποι που έχουν σχέση με τις βιβλιοθήκες- αποφάσισαν να χαρακτηρίσουν τις βιβλιοθήκες χρησιμοποιώντας υποτιμητικά τον όρο ως «χώρους ανάγνωσης ψυχαγωγίας». Προέβησαν μάλιστα και σε συστάσεις για προσανατολισμό στην καλλιέργεια αναγνωστικών εμπειριών.

Οι λαϊκές βιβλιοθήκες μπαίνουν στη συζήτηση 

Είναι θετικό ότι μπαίνουν επιτέλους στη συζήτηση για την προώθηση του βιβλίου και της ανάγνωσης οι λαϊκές βιβλιοθήκες. Συνήθως μέχρι τώρα εκπαιδευτικοί, συγγραφείς, κριτικοί βιβλίων και εκδότες ήταν εκείνοι που μιλούσαν για το θέμα. Οι βιβλιοθήκες απουσίαζαν εντελώς από τη συζήτηση ή συμμετείχαν κάποιες ιδιωτικές ή ειδικές βιβλιοθήκες της Αθήνας, με περιορισμένο και συγκεκριμένο κοινό.

Το τι διαβάζουν οι αναγνώστες των λαϊκών βιβλιοθηκών θα έπρεπε να μας απασχολεί αφού θα είχαμε ασχοληθεί με όλα όσα προηγούνται.

• Με τις βιβλιοθήκες καταρχάς. Ποιες είναι; Πόσες είναι; Πού είναι; Ποιες είναι οι υποδομές τους (κτίρια, εξοπλισμός); Ποιες είναι οι πηγές χρηματοδότησής τους και ποιο το ύψος της; Ποια είναι τα στελέχη τους; Πόσο εκπαιδευμένα είναι στη «διαχείριση αναγνωστών»; Πόσο εκπαιδευμένα είναι στην ανάπτυξη συλλογών; Πόσο καλοί αναγνώστες τα ίδια είναι; Ποια είναι η σχέση τους με τους αναγνώστες τους;

Η λογική λέει ότι θα πρέπει να στοχεύσουμε στις νεαρές ηλικίες, προκειμένου να δημιουργήσουμε αναγνώστες. Πώς το κάνουμε αυτό; Το κάνουμε σωστά;

• Με τους αναγνώστες έπειτα. Πόσοι είναι; Ποιο είναι το μορφωτικό και οικονομικό τους επίπεδο; Ποιος ο λόγος που επισκέπτονται τις βιβλιοθήκες; Τι περιμένουν από τις βιβλιοθήκες; Πόσο εμπιστεύονται τους ανθρώπους των βιβλιοθηκών και την κρίση τους;

• Με τη δημιουργία αναγνωστών στη συνέχεια. Η λογική λέει ότι θα πρέπει να στοχεύσουμε στις νεαρές ηλικίες, προκειμένου να δημιουργήσουμε αναγνώστες. Πώς το κάνουμε αυτό; Το κάνουμε σωστά; Ποιος δημιουργεί τον αναγνώστη; Η οικογένεια, το εκπαιδευτικό περιβάλλον, η βιβλιοθήκη; Με τη χρήση ποιων εργαλείων;

Εκδήλωση στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Καλυβίων Δήμου Σαρωνικού

• Τέλος, με την εκπαίδευση των αναγνωστών. Η εκπαίδευση των αναγνωστών δεν (θα έπρεπε να) γίνεται μέσα από περιστασιακά προγράμματα «φιλαναγνωσίας», που αναλαμβάνουν άνθρωποι που έχουν αποτύχει παταγωδώς να δημιουργήσουν και να εκπαιδεύσουν αναγνώστες (αν είχαν επιτύχει άλλωστε δεν θα χρειαζόταν να κάνουμε αυτή τη συζήτηση). Οι αναγνωστικές συνήθειες «χτίζονται» μακροχρόνια, δημιουργώντας «μονοπάτια», όπου το ένα βιβλίο σε οδηγεί σε ένα άλλο, όπου η ανάγνωση δεν γίνεται μόνο για να «περάσει η ώρα», αλλά είναι μια εσωτερική ανάγκη. Και αυτό είναι το δύσκολο. Πώς θα γίνει αυτό όταν οι βιβλιοθήκες για το ελληνικό κράτος είναι σχεδόν αόρατες; Όταν δεν υπάρχει πολιτική βιβλίου; Όταν οτιδήποτε σχεδιάζεται για βιβλιοθήκες έχει ως κύριο κορμό του την οικονομική ενίσχυση των εκδοτών;

Η συζήτηση είναι μεγάλη και πρέπει να την ξεκινήσουμε άμεσα. Οι άνθρωποι των λαϊκών βιβλιοθηκών, που καταθέτουμε καθημερινά την ψυχή μας προσπαθώντας να κάνουμε το καλύτερο δυνατό παρά τις πάμπολλες αντιξοότητες έχουμε πολλά να πούμε και να καταθέσουμε στους προβληματισμούς. Αρκεί κάποιος να μας ρωτήσει.

Μέχρι τότε οι κήνσορες της υψηλού επιπέδου ανάγνωσης μπορούν να ησυχάσουν. Από τις βιβλιοθήκες μας δανείζουμε και Καζαντζάκη και Τολστόι και Κάφκα και Ροθ και Ντοστογιέφσκι και Δημουλά και Κακναβάτο και Γκαίτε και Αραμπούρου και Κόου και Καμπρέ και Βουόνγκ και Βαλτινό και Τοκάρτσουκ. Κρασναχορκάι δεν δανείζουμε, αλλά τώρα που πήρε το Νόμπελ θα αρχίσει να κινείται.

Εικόνα: Παιδική Βιβλιοθήκη Συνοικισμού Καραμπουρνάκι

Και κάτι τελευταίο προς υπεράσπιση της ανάγνωσης και των βιβλιοθηκών μας.

Οι Δημόσιες και Δημοτικές Βιβλιοθήκες είναι κατεξοχήν χώροι πρόσβασης στη γνώση (όλων των τύπων και όλων των επιστημών) και συνεχώς προσπαθούν με πενιχρά μέσα να μεγιστοποιήσουν τους τρόπους διαχείρισης, διατήρησης, προβολής και πρόσβασης πλήθους τεκμηρίων.

Δεν είναι ο δημόσιος δανεισμός ο μοναδικός δείκτης και οδηγός για να βγουν ασφαλή συμπεράσματα για το τι και πόσο διαβάζουν οι χρήστες των ελληνικών λαϊκών βιβλιοθηκών. Δεν αποτυπώνεται δηλαδή πλήρως η κουλτούρα της ανάγνωσης μέσα από στατιστικές δανεισμών, αφού αγνοείται με αυτόν τον τρόπο η ανάγνωση βιβλίων έντυπων ή ψηφιακών, που συντελείται στο χώρο (φυσικό ή ψηφιακό) των λαϊκών βιβλιοθηκών.

Οι Δημόσιες και Δημοτικές Βιβλιοθήκες είναι κατεξοχήν χώροι πρόσβασης στη γνώση (όλων των τύπων και όλων των επιστημών) και συνεχώς προσπαθούν με πενιχρά μέσα να μεγιστοποιήσουν τους τρόπους διαχείρισης, διατήρησης, προβολής και πρόσβασης πλήθους τεκμηρίων. Προάγουν τη μελέτη και την έρευνα και δεν περιορίζουν την «φιλαναγνωσία» και την ανάγνωση μόνο μέσω του δανεισμού. Ούτε συντελείται ανάγνωση αποκλειστικά με το δανεισμό ενός τεκμηρίου εκτός του φυσικού χώρου της Βιβλιοθήκης. Γι’ αυτό και είναι σημαντικό να υποστηρίζονται με προϋπολογισμούς, στελέχωση και εξειδίκευση. Γιατί είναι πολλά περισσότερα από δημόσιο δανεισμό.

Λίγα λόγια για το «Δίκτυο των 8»

Το κείμενο υπογράφουν τα μέλη του «Δικτύου των 8», ενός δικτύου συνεργασίας και ανταλλαγής απόψεων, εμπειριών και σχεδίων για τις βιβλιοθήκες που ιδρύθηκε το 2024 με στόχο την καλλιέργεια αναγνωστικών συνηθειών μέσα από τη συνεχή δημιουργία «μονοπατιών», όπου το ένα βιβλίο οδηγεί στο άλλο με τον ίδιο τρόπο που κάθε παιδί εξελίσσεται ως αναγνώστης.

Πέρση Ντούλια (Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Κόνιτσας), Λυδία Αλαγιάννη (Δημοτική Βιβλιοθήκη Καλυβίων Δήμου Σαρωνικού), Κατερίνα Φρουζάκη (Παιδική Βιβλιοθήκη Search Κηφισιάς), Πετρούλα Βόλτση (Παιδική ΒΙβλιοθήκη Συνοικισμού Καραμπουρνάκι), Γλυκερία Αντωνιάδου (Δαήδειος Παιδική Βιβλιοθήκη Καλαμαριάς), Αγγελική Φουρνάρη (Δημοτική Βιβλιοθήκη Φιλοθέης – Ψυχικού), Ειρήνη Βοκοτοπούλου και Αλκμήνη Πιτσιλαδή (Δημοτική Παιδική Βιβλιοθήκη Βελβεντού – για την οποία μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ), Χάιδω Πανταζή (Δημοτική Βιβλιοθήκη Ραψάνης).

→ Περισσότερα για τη δουλειά τους και το πώς συνεργάζονται στο πλαίσιου του «Δικτύου των 8», μπορείτε να διαβάσετε εδώ στην πολυφωνική συνέντευξη που παραχώρησαν στην Ελένη Κορόβηλα για το 018 της Book Press.